Skip navigation

The first message I got this morning was from Frankie …. knowing I wouldn’t be able to get out of the office til mid day, he forwarded to me this soft file of today’s article on Thanh Nien newspaper …. E hèm, I didn’t know it would come out today …. and hey, there’s my name in it ….

Vấn đề khi đi du học: Sốc văn hóa
16:20:17, 11/07/2007

Việt Phương

Sinh viên Việt Nam ở Thái Lan trong trang phục truyền thống cùng với các sinh viên đến từ Nepal và Myanmar – Ảnh: Việt Phương

Nhiều bạn trẻ đã gặp phải một số rắc rối nhất định trong việc hòa nhập với môi trường đa quốc tịch và đa văn hóa khi đi du học. Có bạn thì tỏ ra hoảng sợ vì những thứ “không bình thường” xung quanh mình. Có bạn thì cảm thấy khó hòa nhập với những lối cư xử quá mới hoặc ngôn ngữ từ các quốc gia khác nhau mà nó khác xa với những gì tưởng tượng trước đó. Triệu chứng này được biết đến dưới khái niệm “sốc văn hóa”.

Sốc văn hóa là gì?

Khái niệm “Sốc văn hóa” được đưa ra lần đầu tiên năm 1954 bởi nhà nhân loại học người Mỹ Kalvero Oberg (1901-1973). Theo đó, “Sốc văn hóa” là thuật ngữ dùng để miêu tả trạng thái lo lắng và cảm giác ngạc nhiên, rối loạn, bối rối… khi một người nào đó tiếp xúc với một môi trường xã hội hay văn hóa khác biệt, ví dụ như khi đi ra nước ngoài. Nó gây ra tình trạng khó hòa nhập trong môi trường mới và không biết nên làm gì cho phù hợp với hoàn cảnh.

Gần đây, các nhà nghiên cứu đã phát hiện ra rằng, sốc văn hóa cũng có mặt tích cực của nó khi thôi thúc con người ta vượt qua khó khăn và rèn luyện bản thân nhiều hơn. Du học sinh là những người chịu ảnh hưởng của sốc văn hóa khá nhiều bởi tuổi đời của họ còn trẻ và chưa có nhiều va chạm với các mối quan hệ trong cuộc sống. Khái niệm “sốc văn hóa” không chỉ được áp dụng với các du học sinh mà còn được áp dụng cho khách du lịch hay bất cứ ai di chuyển đến một môi trường văn hóa mới lạ và khác biệt với nền văn hóa đã thân thuộc trước đó. Ở một số nơi, sốc văn hóa còn được biết đến dưới khái niệm “va chạm văn hóa”.

Du học sinh Việt Nam và sốc văn hóa

Ở Mỹ và các nước phương Tây, trẻ em thường được cha mẹ tập cho tính tự lập từ bé. Đến tuổi thiếu niên hay thanh niên, nhiều người đã phải dọn ra ở riêng hay sống tự lập hoàn toàn. Còn ở Việt Nam, con cái có thể sống với cha mẹ từ bé cho đến khi học đại học và nhiều khi còn được bố mẹ nuôi cho đến hết thời kỳ đèn sách. Với sự bảo bọc của phụ huynh như vậy, không ít bạn đã bỡ ngỡ khi bước vào đời với bao điều mới lạ. Họ lại là những đối tượng có nguy cơ bị sốc văn hóa cao khi đi du học.

Cao Phương Thanh, người đã từng du học tại một trường đại học của Mỹ nhận xét: “Sốc văn hóa có thể là một vấn đề nghiêm trọng đối với du học sinh Việt Nam và cả các du học sinh đến từ các nước khác. Đột nhiên các bạn sẽ cảm thấy rất choáng ngợp trước những gì đang diễn ra xung quanh mình. Trong những thứ mới lạ đó, điều hay ho đáng học hỏi cũng có, mà cạm bẫy đưa đẩy các bạn sa ngã cũng nhiều”.

Trước cú sốc văn hóa, người ta có nhiều phản ứng khác nhau. Phương Thanh dẫn chứng rằng khi cuộc sống không còn bị kiểm soát như lúc ở quê nhà, nhiều bạn muốn thử qua tất cả những chuyện mình chưa bao giờ thử trong môi trường mới như nhậu nhẹt, nhảy nhót, hút chích, cúp học, và thậm chí là “sống thử” với người yêu của mình. Tuy nhiên, cũng theo Phương Thanh, có bạn sẽ cảm thấy thật lạc lõng vì không thể hòa nhập được và ngày càng thu mình vào vỏ ốc của chính mình. Vì vậy, nhiều du học sinh do không thích ứng nổi với môi trường đa văn hóa mới lạ nên đã bỏ lỡ nhiều cơ hội tiếp thu những kinh nghiệm và kiến thức từ môi trường mới.

Lý giải về tình trạng tự tách biệt bản thân này, Lê Liêm, một sinh viên Việt Nam đang theo học tại trường Đại học Bách khoa Bucharest (Rumani) nói: “Các sự khác biệt về văn hóa và trình độ ngoại ngữ kém khiến sinh viên Việt Nam ngại giao tiếp với sinh viên nước ngoài. Vì vậy, càng ngày họ càng ngại nhiều hơn và làm cho họ đã kém ngoại ngữ lại càng kém hơn”. Lê Liêm khuyên các du học sinh khác nên mạnh dạn giao tiếp với người nước ngoài bởi chỉ có như vậy các bạn mới tự tin hơn trong giao tiếp và hơn hết, đó là cơ hội quý giá mà chỉ khi ra nước ngoài bạn mới có được.

Những gì mà Phương Thanh và Lê Liêm vừa nói cũng là tình trạng chung của nhiều du học sinh Việt Nam khi mà các bạn chỉ quây quần trong nhóm đồng hương với nhau. Trường hợp của Nguyễn Đăng Tài, một sinh viên đang theo học tại trường Đại học Assumption (ABAC) của Thái Lan thì lại khác. Tài là điển hình cho du học sinh, anh rất chịu khó giao lưu với các sinh viên đến từ nước khác như Nhật, Thái Lan, Bangladesh… Tuy cũng có chơi với một vài người bạn Việt Nam nhưng Tài cũng không tránh khỏi việc bị các bạn cùng quê hương, những người ít giao lưu với các sinh viên nước ngoài, chê trách là “sính ngoại” và kỳ thị đồng hương.

Khắc phục tình trạng sốc văn hóa

Để khắc phục tình trạng sốc văn hóa, Tài khuyên các bạn sắp đi du học: “Bạn nên tìm hiểu về văn hóa, phong tục tập quán và một số thông tin thiết yếu của nước mà bạn sắp đến. Có như vậy thì bạn sẽ đỡ bỡ ngỡ hơn khi bắt gặp những điều không như mình t
ưởng tượng trước đó”. Tài cũng đưa ra ý kiến rằng chịu khó quảng bá văn hóa Việt Nam cho bạn bè quốc tế và tìm hiểu văn hóa nước bạn, còn gọi là sự trao đổi văn hóa, cũng là một cách hay để thấy rằng môi trường mới lạ mà mình đang đối mặt không có gì là đáng sợ cả.

Phương Thanh thì cho rằng: “Để tránh các tác động xấu từ sốc văn hóa, mỗi du học sinh nên đặt ra mục tiêu sống của riêng mình, trong đó, mỗi bạn sẽ xác định rõ những giá trị văn hóa mà mình trân trọng và lấy đó làm kim chỉ nam cho mọi hành động của bản thân. Nhờ vậy, các bạn sẽ tránh được những ảnh hưởng xấu của môi trường mới khi bắt đầu cuộc sống xa nhà. Tuy nhiên, các bạn cũng không nên khép mình hoàn toàn trước những nét văn hóa mới. Vì biết đâu trong những cái mới đó, mỗi chúng ta lại tìm thấy một giá trị sống thật hay để có thể bổ sung vào mục tiêu cuộc sống và làm cho cuộc sống của mình hoàn thiện hơn”.

Trước những nét văn hóa mới có thể làm bạn sốc, hãy tạo ra cảm giác hào hứng khám phá cái mới để cảm giác sốc có thể giảm bớt. Nhưng hơn hết, đừng đánh mất những giá trị văn hóa của quê hương mà mình đang có.

Việt Phương

Chi in her made-to-order áo dài surely brought back a lot of memories, esp those of the first fashion show in Webster, which was named as Beauty Admist Paradise 2003 and was replaced by a much better name “The Collage of Culture” in the following years. Dear Webster kids, do you still remember all the fun things we used to do back in Webster?

So this is me, looking like I was gonna fall asleep …. Btw, Chi did the makeup for me … I was a cosmetic-free girl back then, obviously way less sophisticated than I am now … hehe ….

1

And this is Chi in that same áo dài ….. Chi was my sixth roommate during my time in Webster …. She’s probably the most nottiest one of all …..

2

Việt Linh’s pic taken by Maggie’s camera …… Linh ơi, have you ever seen this pic before?

3

Say hello to all the Viet cuties …. At first, most of us were too shy to join in this performance …. As the D Day got nearer, we were more determined to go for it and make it a huge success ….

4

By the way, the sole director of our performance was anh Hưng Gary, the owner of the cool Soho coffee shop on Nguyễn Thị Minh Khai …. He surely got a great sense of what makes an impressive presentation

5

While students from other countries performed lots of different things: singing, dancing, traditional clothes, blah blah, we – Vietnamese – got this one and only performance to offer. And guess what? We boomed the venue and received the longest round of applause from everyone. I still recalled how Lejla, my Bosnian friend, came running by to give two pecks on my cheeks right after I got off the stage.

6

Too bad the prize structure was not for a country presentation. The organizers were looking for the King and Queen of the night … And here they are …..

Maggie with her impressive solo performance

18

Arijit – the King of the night – was singing heartily

17

and some other performances of the night

8A

Handsome BoBo from Burma …. We never kept in touch, and he recently ran into me in Friendster …. The world’s really oh so small …..

9

From left to right: Nila from Indonesia, Nan and Nam from Thailand in a traditional Thai dance …. I miss hanging out with Nila so much …. Nila got married after she got back to Indo and she’s now a mom of one kid ….

10

Webster-knows-who is doing well in India. The last time I heard from him, he was working on his first movie ….

11

And this is Hà-knows-who from India

12

I-forgot-his-name and Tsedon from Bhutan …. Tsedon’s drawings are great ….

13

Yangchen and Tsering also from Bhutan …. Yangchen is a sweet singer and good guitarist, too.
Geez, these South Asian friends are all great artists …. but they do smoke a lot …. Tsering was the only Bhutanese who didn’t smoke back then.

14

A Nepal girl in her traditional dress …

15

These two are also Nepali …..

16

Ulfath from Bangladesh …..

19

This Russian friend was singing a Thai song called “Fon tok tee na tang” ….. He’d been in Thailand for only a few months by then and his Thai were better than mine …. A real smart student and a handsome sportive guy, too ….

20

The teachers also performed for everyone …. Elizabeth and Aerne and somebody ….

When the show was over, the Viet gang celebrated the success of our great performance …… Gary, on his knees, smiled happily as his director work turned out to be so much better than planned ….

7

Anh Hậu – Chi – me – Vân Anh – Alex Tô ….. Vân & Hoàng ơi, this pic is esp for you ….

C

Some pix from the rehearsal part that took place earlier that day ….

I had no idea Maggie was taking pictures of our rehearsal ……

A

Chi obviously knew better than I did …. look at her face …..

B

Frankie, you never knew that your article would bring back so many memories to me hah ….

4 Comments

  1. Chi oi, Tsedon gio` dang hoc Master tai Monash, Melb chung truong` voi em do. Hom orientation gap Tsedon that la bat’ ngo`! hic, sao chang thay pic nao cua minh` het vay. ta?

  2. @ Kelly: Chi se ve nha luc loi tam nao co em va post len nha.

    @ Ke: kekekekeke …….

  3. Đoạn báo anh Frankie viết dài quá, mình chỉ kịp lướt qua xem tên bạn Thanh ở chỗ nào thui.

    Mày lại thêm cái tít “And this is Hà-knows-who from India ” để làm gì thế kia??

    Trời ơi mày làm tao nhớ thời gian ở Webster quá, tự nhiên nhớ lại từng khoảnh khắc từ lúc chập chững đặt chân xuống đất Thái cho đến ngày phải rời mảnh đất dễ thương đó – Hinnam- VIP – Căn phòng của tao và mày…. Không hiểu những bạn thanh niên khác đi du học thế nào, riêng tao, thời gian 5 năm tại Webster thật không thể nào quên… Kỷ niệm lúc nào cũng là đáng quý nhưng những gì đã trải qua tại Webster-Cha Am- Hua Hin – Thái Lan mãi là những kỷ niệm tuyệt vời phải không????

  4. Thanh ui,

    Có được mấy tấm hình ngày xưa bên Thai thích ghê ha. Vân không biết vụ fashion show này nhưng mà có nghe Hoàng kể lại. Hoàng nói là lúc đó mọi người tập luyện dữ dội lắm. Tiếc quá.
    Mà ngày xưa bên đó có nhiều tiệc tùng ghê ha. Hễ lâu lâu la lại thấy party, dinner suốt.

    Thanks a lot, Thanh for giving back some memory.

    Vân


Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: